تشويق نمود ، و ابن‌جريح و ابن‌عروبه و ابن‌عيينه و ديگر فقهاى شهرها و اصحاب آن‌ها به تدوين و تأليف پرداختند » . « 1 » مؤلف گويد : « آنچه در اينجا يادآور شديم ، با آنچه نقل شده و گفته‌اند : « پيش از اين دوران نيز مدوّنات حديثى وجود داشته » تناقضى ندارد ، چون - مثلًا - اينكه گفته شده : « عبدالله‌بن عمروبن عاص صحابى ، صحيفه صادقه داشته و زهرى تابعى ، احاديث تدوين شده » ؛ بايد بدانيم كه نام امثال اين دو كتاب مدوّن نيز ، تنها در عصر تدوين حديث به علما رسيده است ؛ و از آن پس ، علماى مكتب خلفا به تدوين محفوظات خويش از « سنت رسول خدا ( ص ) » پرداختند و همراه با آن ، به تدوين رواياتى پرداختند كه از اجتهادات خلفا را در برابر نصّ « سنت رسول خدا » تأييد مىكرد ، و گاهى همراه با آن ، به تدوين احاديث اسرائيلى پرداختند . « 2 » و نيز ، در عصر تأليفب ود كه به تمرين و آمادگى براى كتمان و تحريف بخشى از سنت رسول خدا ( ص ) همت گماشتند كه ما ، ده نوع از آن را در بحث وصيت مورد بحث و بررسى قرار داديم . اما احاديث متناقض : چگونگى پيدايش احاديث متناقض شايد بخشى از احاديثى كه در زمان معاويه ساخته و پرداخته و روايت شد ، و در شمار احاديث رسول خدا و سنت آن حضرت ( ص ) به شمار آمد ، احاديث زيرين باشد : در صحيح مسلم و سنن دارمى و مسند احمد آمده است كه رسول خدا ( ص ) فرمود : ( لَا تَكْتُبُوا عَنِّي وَ مَنْ كَتَبَ عَنِّي غَيْرَ الْقُرْآنِ فَلْيُمْحِهِ ) : « سخنان مرا ننويسيد ، و كسى كه سخنان مرا ، به جز قرآن ، نوشته باشد بايد آن را محو

--> ( 1 ) . موسوعة الفقه الاسلامى ، چاپ قاهره 1386 ه - ، ج 1 ص 47 ، مقدمه گروه تأليف . ( 2 ) . مراجعه كنيد : نقش ائمه در احياى دين ، جلد 11 و 12 . .